44. Pałac w Trzebinach
Talia pełna atrakcji - 52 karty, 52 powody, by odwiedzić Leszczyńskie.
Pałac w Trzebinach (gmina Święciechowa) - Barokowa rezydencja Gurowskich • zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem.
Pałac w Trzebinach to jedna z najcenniejszych rezydencji barokowych w rejonie Leszna — okazały, dwukondygnacyjny budynek z narożnymi alkierzami, ujęty w rozległy park historyczny i zespół folwarczny. Obiekt powstał dla rodu Gurowskich pod koniec XVII w. i po zniszczeniach wojennych został poddany renowacji w latach 80. XX w. Obecnie w pałacu działa placówka konserwatorska / pracownia terenowa, stąd zwiedzanie wnętrz jest ograniczone i odbywa się najczęściej po wcześniejszym zgłoszeniu.
Historia i architektura
- Pałac wzniesiono w latach około 1680–1690 z inicjatywy Melchiora Gurowskiego (herbu Wczele); autorstwo projektu przypisywane jest XVII-wiecznym architektom związanym z kręgiem Leszczyńskich (tradycyjnie podawane nazwisko: Giovanni Catenazzi / Jan Catenazzi).
- Budynek ma plan prostokąta, trójtraktowy układ wnętrz z wewnętrznym dziedzińcem i czterema narożnymi alkierzami/wieżami; fasady artykułują pilastry wielkiego porządku, a portale zachowały barokowy charakter. W XIX w. pałac był przebudowywany i wzbogacony detalami neorenesansowymi.
- Otoczenie: historyczny park krajobrazowy (XVIII/XIX w.) z rekonstrukcją elementów dawnego włoskiego ogrodu oraz rozległy folwark z zabudowaniami z XIX/XX w. (spichlerz, stajnie, obory, gorzelnia).
Wnętrza i zabytkowe detale — co warto zobaczyć
- W zachowanych wnętrzach przetrwały fragmenty barokowego wystroju: sztukaterie sufitów, kominki, sklepienia niektórych pomieszczeń i fragmenty stolarki drzwiowej. W układzie wnętrz widoczny jest układ amfiladowy wokół wewnętrznego dziedzińca ze studnią.
- W parku znajduje się kaplica grobowa z II połowy XIX w., interesujące okazy drzew w zadrzewieniu pałacowym oraz fragmenty regularnego założenia ogrodowego odtworzonego podczas prac konserwatorskich.
Znaczenie i funkcja dziś
- Po zniszczeniach wojennych pałac został doprowadzony do stanu używalności w latach 80. XX w.; od połowy lat 80. obiekt służył jako siedziba Ośrodka Archeologicznego / Wojewódzkiego Ośrodka Archeologiczno-Konserwatorskiego. Obecnie w pałacu mieści się Pracownia Terenowa Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków / Narodowego Instytutu Dziedzictwa (filia w Poznaniu) — stąd w pałacu prowadzi się prace badawcze, konserwatorskie i edukacyjne.
- Dla mieszkańców gminy i regionu pałac to ważny element dziedzictwa lokalnego (miejsce wydarzeń kulturalnych, lekcji historii, warsztatów dla dzieci), a dla turystów — przykład dobrze zachowanej rezydencji barokowej z parkiem.
Czy można zwiedzać?
Dostęp do wnętrz jest ograniczony. Pałac nie jest zwykle otwarty do swobodnego zwiedzania dla indywidualnych turystów, ponieważ mieści pracownię konserwatorską / terenową instytucji ochrony zabytków. Jednak zwiedzanie zorganizowane (grupy, lekcje, wydarzenia edukacyjne) oraz ekspozycje lub dni otwarte są organizowane okazjonalnie przez pracownię i Urząd Gminy — w praktyce odwiedziny są możliwe po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.
Co czeka na odwiedzających (na zewnątrz i w dostępnych programach)
- Spacer po przypałacowym parku (udostępnionym dla turystów) — duże, zróżnicowane drzewostany, odtworzone fragmenty ogrodu włoskiego.
- Fotograficzne ujęcia pałacu z dziedzińcem i alkierzami; możliwość obejrzenia zabudowań folwarcznych i kaplicy grobowej.
- Okazjonalne wystawy archeologiczne, warsztaty edukacyjne i zajęcia dla dzieci organizowane przez pracownię terenową — informacje o terminach publikowane są przez Gminę Święciechowa i Regionalny Ośrodek.
Informacje praktyczne dla turystów
- Lokalizacja Trzebiny (gm. Święciechowa), 64-115; pałac przy drodze gminnej — łatwy dojazd z Leszna (ok. 10–20 min).
- Rejestr zabytków Zespół pałacowo-parkowy i folwark wpisany do rejestru zabytków (nr rej. 556 z 2.05.1956).
- Dostęp / zwiedzanie Wnętrza dostępne po wcześniejszym zgłoszeniu (kontakt do Pracowni Terenowej / NID lub Urzędu Gminy Święciechowa). Wiele materiałów i wydarzeń publikowanych jest na stronach gminy i Leszno-Region.
- Parking / dojazd Parking przy terenach pałacowych / łatwy dojazd lokalnymi drogami; dojazd samochodem z Leszna drogami powiatowymi.
- Kontakt / informacje Pracownia Terenowa Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Poznaniu — adres i telefon widoczny w katalogach zabytków (dane kontaktowe na stronach RODiDZ / NID).
Remonty i opieka konserwatorska
Pałac uległ zniszczeniom podczas II wojny światowej; gruntowna rewaloryzacja / remont była prowadzona w latach 1980–1986, kiedy to budynek został odrestaurowany i adaptowany na cele ośrodka badań i konserwacji zabytków. Od tamtej pory wykonywane są bieżące prace konserwatorskie i badawcze prowadzone przez pracownię terenową.
Dlaczego warto tu przyjechać?
Pałac w Trzebinach to świetny przykład barokowej rezydencji szlacheckiej uzupełnionej XIX-wiecznymi przekształceniami — ciekawy zarówno dla miłośników architektury, historii, jak i przyrody (park). Ze względu na funkcję pracowni konserwatorskiej pałac pełni dziś aktywną rolę w ochronie dziedzictwa — odwiedzając go można zobaczyć, jak wygląda opieka nad zabytkiem „od kuchni” (przez udział w zajęciach edukacyjnych i specjalnych wydarzeniach).
